Gối đỉnh vít tải bị hỏng có dấu hiệu gì? 7 dấu hiệu cần kiểm tra

Gối đỉnh vít tải là chi tiết có nhiệm vụ đỡ và giữ ổn định đầu trục vít trong quá trình vận hành. Với các hệ thống vít tải xi măng Ø219, Ø273 và các loại vít tải công nghiệp khác, gối đỉnh tuy là một bộ phận nhỏ nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của trục vít.

Khi gối đỉnh bắt đầu xuống cấp, máy thường không hỏng ngay lập tức mà sẽ xuất hiện một số dấu hiệu trước đó như tiếng kêu bất thường, rung mạnh, gối nóng, đầu trục bị rơ hoặc bạc đạn nhanh hỏng.

Nếu không kiểm tra sớm, tình trạng này có thể khiến trục vít bị lệch tâm, tăng ma sát với thân vít và làm motor phải hoạt động nặng hơn.

Vậy gối đỉnh vít tải bị hỏng có dấu hiệu gì? Khi nào nên thay gối mới? Dưới đây là những dấu hiệu thực tế thường gặp trong quá trình vận hành.

1. Gối đỉnh vít tải phát ra tiếng kêu lạ

Đây là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất.

Khi bạc đạn bên trong gối đỉnh bị mòn, thiếu mỡ hoặc bắt đầu hư hỏng, trong lúc vít tải hoạt động có thể xuất hiện tiếng rào rào, lạch cạch hoặc tiếng hú.

Nếu tiếng kêu trước đây không có nhưng càng ngày càng rõ, đặc biệt khi vít tải chạy có tải, nên dừng máy để kiểm tra.

Tuy nhiên, cần lưu ý tiếng kêu không phải lúc nào cũng xuất phát từ gối đỉnh. Bạc đạn, khớp nối, hộp giảm tốc hoặc chính trục vít cũng có thể là nguyên nhân.

2. Gối đỉnh bị nóng bất thường

Sau một thời gian vận hành, nếu khu vực gối đỉnh nóng hơn rõ rệt so với bình thường thì đây cũng là dấu hiệu cần chú ý.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Bạc đạn thiếu mỡ hoặc khô mỡ.
Bạc đạn đã bị mòn.
Gối lắp không đồng tâm với trục.
Trục vít bị cong hoặc lệch.
Gối phải chịu tải lớn trong thời gian dài.

Đối với vít tải xi măng làm việc liên tục, tình trạng nhiệt tăng bất thường không nên bỏ qua vì bạc đạn có thể tiếp tục xuống cấp nếu máy vẫn chạy trong thời gian dài.

3. Vít tải rung mạnh hơn bình thường

Nếu vít tải trước đây chạy khá êm nhưng thời gian gần đây bắt đầu rung nhiều, cần kiểm tra lại toàn bộ hệ thống, trong đó có gối đỉnh vít tải.

Khi gối bị rơ hoặc bạc đạn không còn giữ trục chắc chắn, đầu trục có thể dao động khi quay. Tốc độ càng cao thì hiện tượng rung càng dễ nhận thấy.

Rung kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến gối đỉnh mà còn có thể gây thêm tải cho trục vít, khớp nối, hộp giảm tốc và motor.

4. Đầu trục vít có độ rơ

Khi máy đã dừng và đảm bảo an toàn, có thể kiểm tra sơ bộ đầu trục tại vị trí gối đỉnh.

Nếu đầu trục có độ rơ lớn, lắc ngang thấy chuyển động bất thường hoặc cảm giác gối không còn giữ trục chắc như trước thì cần kiểm tra bạc đạn và thân gối.

Không nên chỉ thay bạc đạn ngay mà bỏ qua nguyên nhân gây rơ. Nếu thân gối hoặc vị trí lắp đã bị mòn, việc thay bạc đạn mới có thể chỉ giúp máy chạy ổn định trong thời gian ngắn.

5. Bạc đạn trong gối đỉnh nhanh hỏng

Một trường hợp khá thường gặp là bạc đạn vừa thay nhưng chạy một thời gian ngắn lại nóng, kêu hoặc bị rơ.

Lúc này cần kiểm tra cả cụm gối thay vì liên tục thay bạc đạn.

Nguyên nhân có thể nằm ở độ đồng tâm, trục vít, vị trí lắp hoặc chính thân gối đã bị mòn.

Nếu các chi tiết đã xuống cấp nhiều, thay cả gối đỉnh vít tải sẽ là phương án hợp lý hơn so với sửa từng bộ phận riêng lẻ.

6. Trục vít bị lệch hoặc có dấu hiệu cạ vào thân vít

Khi gối đỉnh bị rơ nhiều hoặc không còn giữ được đầu trục đúng vị trí, trục vít có thể bị lệch trong quá trình quay.

Lúc này có thể xuất hiện tiếng cạ kim loại, tiếng va chạm hoặc tiếng quay không đều bên trong thân vít tải.

Nếu tiếp tục chạy, phần cánh vít và thân ống có thể bị mòn nhanh hơn. Đồng thời motor cũng phải làm việc nặng hơn do lực ma sát tăng.

Nếu phát hiện hiện tượng này, nên dừng máy và kiểm tra độ đồng tâm của toàn bộ trục vít trước khi cho vận hành trở lại.

7. Vít tải chạy nặng hoặc motor có dấu hiệu tăng tải

Gối đỉnh hư không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng tiếng kêu. Trong một số trường hợp, dấu hiệu dễ thấy hơn là vít tải chạy nặng hơn bình thường.

Nguyên nhân có thể do bạc đạn bị bó, gối bị lệch hoặc trục vít không còn nằm đúng tâm.

Tuy nhiên, không nên kết luận ngay motor tăng dòng là do gối đỉnh. Cần kiểm tra thêm:

Motor.
Hộp giảm tốc.
Khớp nối.
Trục vít.
Các vị trí đỡ trục.
Gối đỉnh.
Tình trạng tải liệu bên trong vít tải.

Việc kiểm tra theo từng vị trí sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân và tránh thay nhầm phụ tùng.

Khi nào nên thay gối đỉnh vít tải?

Không phải cứ gối có tiếng kêu là bắt buộc phải thay cả cụm. Nếu bạc đạn còn tốt và nguyên nhân chỉ nằm ở việc thiếu mỡ hoặc bảo dưỡng chưa đúng, có thể xử lý bằng vệ sinh, bôi trơn và căn chỉnh.

Ngược lại, nên cân nhắc thay gối đỉnh vít tải mới khi xuất hiện các tình trạng:

Gối bị rơ nhiều.
Bạc đạn liên tục bị hư sau khi thay.
Thân gối bị mòn hoặc biến dạng.
Trục không còn giữ đúng tâm.
Gối phát ra tiếng kêu lớn khi vận hành.
Nhiệt độ tại gối tăng bất thường.
Đã căn chỉnh nhưng tình trạng rung vẫn tiếp diễn.
Gối bị hư nặng sau thời gian dài sử dụng.

Với hệ thống trạm trộn hoạt động thường xuyên, xử lý gối đỉnh sớm sẽ giúp hạn chế nguy cơ kéo theo hư hỏng trục vít, cánh vít, khớp nối hoặc hộp giảm tốc.

Cách chọn đúng gối đỉnh vít tải Ø219, Ø273

Một lỗi khá phổ biến khi mua gối đỉnh là chỉ cung cấp thông tin “vít tải Ø219” hoặc “vít tải Ø273” rồi đặt hàng ngay.

Thực tế, đường kính ngoài của thân vít chưa đủ để xác định chính xác loại gối.

Khi cần thay gối đỉnh, nên kiểm tra thêm:

1. Đường kính trục tại vị trí gối

Đây là kích thước rất quan trọng để xác định phần bạc đạn hoặc bạc lót bên trong gối.

2. Kích thước và kiểu lắp của gối

Cần đối chiếu kích thước thực tế của gối đang sử dụng, vị trí lỗ bắt bulông và kết cấu lắp đặt.

3. Hình dạng đầu trục vít

Một số loại vít tải có kết cấu đầu trục khác nhau nên không nên chọn gối chỉ dựa trên đường kính thân vít.

4. Hình ảnh gối cũ

Nếu không chắc đang sử dụng loại nào, có thể chụp gối đỉnh, đầu trục và vị trí lắp để đối chiếu trước khi đặt hàng.

Đặc biệt với vít tải Ø219 và Ø273, việc xác định đúng kích thước ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế tình trạng mua nhầm gối, phải đổi trả hoặc mất thời gian tháo lắp lại.

Gối đỉnh vít tải dùng cho những hệ thống nào?

Gối đỉnh được sử dụng ở đầu cuối của nhiều loại vít tải công nghiệp, trong đó phổ biến tại các hệ thống:

Vít tải xi măng.
Vít tải bột.
Vít tải tro bay.
Vít tải vật liệu dạng bột.
Hệ thống cấp liệu cho trạm trộn bê tông.
Hệ thống vận chuyển nguyên liệu trong nhà máy.

Đối với vít tải xi măng tại trạm trộn, gối đỉnh thường phải làm việc trong môi trường nhiều bụi và vận hành với tần suất cao. Vì vậy, việc kiểm tra định kỳ là cần thiết để phát hiện sớm tình trạng rơ, nóng hoặc kêu.

Nên kiểm tra gì trước khi thay gối đỉnh?

Nếu vít tải có dấu hiệu bất thường, không nên tháo gối ra thay ngay mà nên kiểm tra theo trình tự:

Bước 1: Dừng máy và đảm bảo an toàn.

Bước 2: Kiểm tra tiếng kêu và độ rung khi máy vận hành ở điều kiện phù hợp.

Bước 3: Kiểm tra nhiệt độ khu vực gối.

Bước 4: Khi máy đã dừng hoàn toàn, kiểm tra độ rơ của đầu trục.

Bước 5: Kiểm tra bạc đạn, trục và tình trạng thân gối.

Bước 6: Kiểm tra độ đồng tâm của trục vít.

Bước 7: Đối chiếu kích thước gối mới trước khi đặt hàng.

Làm đúng các bước này sẽ giúp xác định được gối đỉnh thực sự hư hay vấn đề nằm ở một bộ phận khác của vít tải.

Gối đỉnh vít tải và các phụ tùng nên kiểm tra cùng lúc

Trong quá trình thay gối đỉnh, nên kiểm tra thêm các bộ phận liên quan để tránh trường hợp thay gối mới nhưng máy vẫn rung hoặc nhanh hỏng trở lại.

Một số phụ tùng có thể kiểm tra cùng lúc gồm:

Khớp nối vít tải xi măng.
Bạc đạn vít tải.
Trục vít tải.
Cánh vít.
Hộp giảm tốc.
Motor vít tải.
Phớt và các vị trí làm kín.

Đặc biệt, nếu gối đỉnh hỏng do trục bị lệch hoặc khớp nối làm việc không ổn định thì chỉ thay riêng gối mới có thể không giải quyết được nguyên nhân gốc.

Câu hỏi thường gặp về gối đỉnh vít tải

Gối đỉnh vít tải Ø219 có dùng cho vít tải Ø273 được không?

Không nên tự quy đổi chỉ dựa vào đường kính thân vít. Cần kiểm tra kích thước trục, kết cấu gối và vị trí lắp thực tế trước khi lựa chọn.

Gối đỉnh vít tải bị rơ có cần thay ngay không?

Nếu độ rơ lớn và ảnh hưởng đến quá trình quay của trục thì nên xử lý sớm. Trường hợp nhẹ có thể kiểm tra bạc đạn và căn chỉnh trước khi quyết định thay cả cụm.

Vì sao thay bạc đạn rồi nhưng gối đỉnh vẫn nhanh hỏng?

Có thể nguyên nhân không nằm riêng ở bạc đạn mà do thân gối mòn, trục lệch, lắp không đồng tâm hoặc điều kiện vận hành khiến gối chịu tải bất thường.

Làm sao biết đang dùng gối đỉnh vít tải loại nào?

Cách chắc chắn nhất là kiểm tra đường kính trục, kích thước gối, vị trí lỗ bắt và hình ảnh thực tế của gối đang sử dụng. Nếu có hình ảnh gối cũ và đầu trục, việc đối chiếu sẽ dễ hơn.

Có thể thay gối đỉnh vít tải tại công trình không?

Có thể, tùy tình trạng thực tế và điều kiện tháo lắp tại công trình. Với hệ thống đang cần đưa vào vận hành nhanh, nên kiểm tra trước kích thước và tình trạng phụ tùng để chuẩn bị đúng loại.

Kết luận

Gối đỉnh vít tải tuy không phải bộ phận lớn nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của trục vít. Những dấu hiệu như gối kêu, nóng, rung, bị rơ, bạc đạn nhanh hỏng hoặc trục có dấu hiệu lệch đều nên được kiểm tra sớm.

Nếu đang sử dụng vít tải Ø219, Ø273 và chưa chắc gối đỉnh hiện tại thuộc loại nào, nên đối chiếu kích thước thực tế trước khi đặt phụ tùng. Việc chọn đúng gối ngay từ đầu sẽ giúp giảm thời gian tháo lắp và hạn chế phát sinh chi phí không cần thiết.